Mazury i Warmia, dwie historyczne krainy pn.-wsch. Polski, przez laików nazywane Mazurami, należą do najatrakcyjniejszych regionów turystyczno-krajoznawczych i rekreacyjnych naszego kraju. Składa się na to wiele czynników, w tym urozmaicony krajobraz, duża liczba jezior, znaczna powierzchnia pokryta lasami, liczne rezerwaty i pomniki przyrody, bogata i ciekawa przeszłość historyczna, cenne zabytki architektury, muzea, miejsca ważnych wydarzeń historycznych.

O młodości krajobrazu świadczy też duża liczba jezior. Choć region ten jest często nazywany Krainą Tysiąca Jezior, jest ich w rzeczywistości znacznie więcej, w tym ok. 2000 jezior o powierzchni powyżej 1 ha. Tu również znajdują się nie tylko największe jeziora regionu - Śniardwy, Mamry, Jeziorak, Niegocin, ale zarazem największe w Polsce, Śniardwy i Mamry przekraczają bowiem powierzchnię 10 000 ha każde. Te największe, zgrupowane w Krainie Wielkich Jezior Mazurskich i na Pojezierzu Iławskim, w okolicy Ostródy i Iławy, połączone kanałami, tworzą interesujące szlaki żeglugowe. Dużą atrakcję regionu stanowią jedyne w Europie i jedyne czynne w świecie techniczne urządzenia kanałowe - pochylnie. Na rozgałęzionych szlakach żeglugowych kursują w sezonie statki białej floty. Na Jeziorze Drwęckim w Ostródzie, Jezioraku w Iławie oraz w okolicy Giżycka organizowane są dla turystów krótkie rejsy spacerowe. Nad jeziorami leżą znane ośrodki wczasowe i turystyczne - Giżycko, Mikołajki, Ruciane-Nida, Węgorzewo, Ostróda, Stare Jabłonki, Piławki, Wilkasy, Kamień i inne. Z Fromborka przez Zalew Wiślany kursują statki do położonej na Mierzei Wiślanej Krynicy Morskiej. Kajakarze mają tu wiele atrakcyjnych szlaków kajakowych, a piechurzy ponad 20 znakowanych szlaków pieszych (zob. Szlaki kajakowe i Znakowane szlaki piesze niniejszego Przewodnika).

Miłośnicy przyrody mogą podziwiać nie tylko piękno krajobrazów w trakcie turystycznych wędrówek. Znajdują się tu duże kompleksy leśne, w tym Puszcza Piska, Puszcza Borecka i część przeciętej granicą państwową Puszczy Rominckiej. W lasach, nad jeziorami i obszarami bagiennymi żyje wiele rzadkich już dziś zwierząt, np. żubry w Puszczy Boreckiej. W celu ochrony ginących gatunków roślin i zwierząt utworzono ok. 90 rezerwatów przyrody i 5 parków krajobrazowych. Ponadto jest kilkaset pomników przyrody; są to zespoły lub pojedyncze egzemplarze wielowiekowych drzew oraz duże głazy narzutowe lub głazowiska (zob. Środowisko przyrodnicze). W Ośrodku PAN w Popielnie, miejscowości położonej na półwyspie między jeziorami Śniardwy i Bełdany, po uprzednim telefonicznym zawiadomieniu można podziwiać wyhodowanego tu żubronia (krzyżówka krowy i żubra), jelenie, koniki polskie typu tarpan, a nawet pogłaskać młodego bobra. Niewielkie zoo, atrakcja dla dzieci, znajduje się w Braniewie, a w Kadzidłowie k. Rucianego-Nidy - wiele zwierząt leśnych.

Nierozerwalną część warmińsko - mazurskiego krajobrazu, symbol kultury i dużą atrakcję turystyczną stanowią odbudowane i konserwowane zabytki architektury. Na Warmii i Mazurach oraz na sąsiednim Powiślu jest wiele zamków - krzyżackich, biskupich i kapitulnych oraz ich zabezpieczonych resztek w postaci ruin. Z dawnych fortyfikacji zachowały się fragmenty murów miejskich, bramy i gotyckie ratusze. Architekturę sakralną reprezentują liczne kościoły z okresu gotyku, w tym katedra we Fromborku, dobromiejska kolegiata i wiele innych, znajdujących się nawet w osiedlach wiejskich. Oprócz gotyku najczęściej występuje tu barok z "perlą baroku północnej Polski", zespołem pielgrzymkowym w Świętej Lipce, gdzie w kościele na szczególną uwagę zasługują m.in. organy wyposażone w ruchome elementy dekoracyjne. Licznie odwiedzane przez turystów są sanktuaria maryjne: w Stoczku Klasztornym, gdzie więziony był Kardynał Stefan Wyszyński, oraz w Gietrzwałdzie. W wielu muzeach regionu zgromadzono ciekawe zbiory archeologiczne, starodruki, dzieła sztuki i ślady polskości tej ziemi. We Fromborku znajduje się Muzeum Mikołaja Kopernika, w Barczewie Feliksa Nowowiejskiego, a w dawnej leśniczówce Pranie w Puszczy Piskiej - Muzeum Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego. W Olsztynku na uczęszczanym szlaku turystycznym (drogi E 77 i 51) można zwiedzić, jedno z największych w Polsce, Muzeum Budownictwa Wiejskiego (skansen), gdzie na blisko 40 ha zgromadzono obiekty drewnianego budownictwa z terenu Warmii, Mazur, Powiśla i tzw. Pruskiej Litwy. W Węgorzewie jest Muzeum Kultury Ludowej. Z regionem wiąże się wiele wybitnych postaci.

Na Warmii czterdzieści lat życia spędził Mikołaj Kopernik, w Lidzbarku Warmińskim prawie trzydzieści lat - "książę poetów", biskup warmiński, Ignacy Krasicki. Synami tej ziemi byli również urodzony w Barczewie kompozytor polski, twórca melodii do słów wiersza Marii Konopnickiej Rota, Feliks Nowowiejski, w Giżycku znany historyk polski, wieloletni dyrektor Zakładu Naukowego im. Ossolińskich we Lwowie, Wojciech Kętrzyński, w Morągu wybitny filozof i pisarz niemiecki, j. G. Herder. W Ławicach k. Iławy urodził się pierwszy laureat nagrody Nobla z dziedziny medycyny (1901) Emil Behring, który w Olsztynku ukończył gimnazjum i zdał maturę. W Nidzicy urodził się historyk starożytnego Rzymu i honorowy obywatel "wiecznego miasta", Ferdynand Gregorowiusz, w Biskupcu znany orientalista, Ignacy Pietraszewski. W leśniczówce Piersławek k. Mrągowa urodził się znany pisarz niemiecki, Ernst Wiechert, w Olsztynie malarz, prof. Uniwersytetu Warszawskiego, Jan Antoni Blank, który, chcąc podkreślić swoją polskość, dodał do swojego nazwiska drugi człon - Białecki. Olsztyn jest też miejscem urodzenia znanego w świecie architekta pierwszej połowy XX w., Eryka Mendelsohna. W położonym w pobliżu Olsztyna Brąswałdzie urodziła się największa poetka warmińska, Maria Zientara Malewska (1894-1984). Lista znanych i zasłużonych dla regionu, Polski i Niemiec osób jest znacznie dłuższa.

W pobliżu Olsztyna (40 km) znajdują się historyczne Pola Grunwaldu, w Gierłoży k. Kętrzyna ruiny byłej wojennej kwatery Hitlera, w Sudwie k. Olsztynka największy cmentarz jeniecki w regionie, gdzie pochowano 55 000 zmarłych i pomordowanych w obozie jenieckim, w pobliskim Królikowie, żołnierzy polskich, belgijskich, francuskich, włoskich i radzieckich.

Miłośnicy sportów wodnych mają tu wprost nieograniczone możliwości uprawiania żeglarstwa, wioślarstwa, surfingu, a zimą na pokrytych taflą lodu jeziorach - sportów bojerowych.

Amatorzy "białego szaleństwa" mogą korzystać z wyciągów narciarskich (Lidzbark Warmiński, Gołdap, Dylewska Góra) oraz rozległych, ośnieżonych wzniesień i pagórków. Ci, którzy pragną poświęcić czas jeździe konnej, również znajdą miejsce do uprawiania tego sportu w Liskach k. Bartoszyc, w Plękitach przy drodze E 77, w Babiętach na kajakowym szlaku Krutyni; w wielu gospodarstwach agroturystycznych mają do dyspozycji konie.

Latem turyści mogą uczestniczyć w licznych organizowanych w regionie imprezach. Oto niektóre z nich. W Mrągowie na przełomie lipca i sierpnia odbywa się co roku popularna impreza międzynarodowa "Piknik Country Mrągowo", a później "Festiwal Kultury Kresowej". W Lidzbarku Warmińskim zaś znane są "Wieczory Humoru i Satyry", a w Olsztynie, w ramach "Olsztyńskiego Lata", impreza Olsztyńskie Spotkania Zamkowe "Śpiewajmy Poezję".

Do dyspozycji turystów są tu różnej kategorii hotele, w tym także o wysokim standardzie - w Mrągowie, Mikołajkach, Olsztynie, w Starych Jabłonkach, Elblągu i Kadynach, ponadto liczne pensjonaty, kempingi, stanice wodne i ośrodki turystyki wodnej, domy wycieczkowe, schroniska młodzieżowe oraz pola biwakowe. Niektóre hotele mają w swym wyposażeniu baseny kąpielowe, sauny i gabinety odnowy biologicznej. Hotel "Gołębiewski" w Mikołajkach oferuje swym gościom helikopter i konie, a lotnisko w Olsztynie (Dajtki) - loty w okolicach miasta. W Naterkach k. Olsztyna jest pole golfowe, a w Olsztynie planetarium i obserwatorium astronomiczne. Tak więc możliwości zdrowego wypoczynku i poznania tego pięknego regionu są naprawdę bardzo duże, warto zatem tu przyjechać i z nich skorzystać.

źródło: www.warmia-mazury.pl